權利信息- 3
介紹函，信息的法律權利，在第一年內通過belirtilmekle一般是積極的，在執行一些拖延討論。 其中一些人，一些消極態度的過程中涉及到執法機構。 然而，在這個過程中，他們有望改變。 法律的第一種形式，由董事會提出，因為我們前面提到的，法律的某些條文的主要關切之一是有限管轄權BEDK'nun。 換句話說，信息的請求，只有經濟利益的國家機密的理由完全或部分拒絕缺點都提到BEDK'na案件提出上訴的權利，去改變這個問題上的法律已表示期望。 這種期望的第一部分是國會，並討論在2005年未披露的浪費，BEDK'nın管轄，這將是在拒絕的情況下，部分或完全信息的請求已擴大到所有的反對。
如果我們在2005年，657.961單位的結果來看，今年的信息化應用在土耳其。 由於申請是在2004年，在2005年的395 557總，在土耳其的申請數量一直是66％，比上年增加。
在2005年，申請數目542 364“滾給予積極的回應。 換句話說，82.4％的所有應用程序“的美譽給予了肯定的答案。 ，“應用程序是21 712％是”部分陽性和部分拒絕回答。 在這種方式的應用程序的總應用率3.3％“的回答。 54.234拒絕申請人的輥的數量，以及應用程序的帳戶總額的8.24％。 “減去信息應用提供的文件資料和訪問機密或秘密性質”內的申請總量已經人數5979。 這個數字是0.91％的總申請。
31 172有關組織和機構的申請人向錯誤的機構。 這些應用程序，在總額的4.7％的速度。 參考司法部門拒絕後，於2004年，它拒絕在2005年的311的申請者申請司法案件。 因此，不像在2004年，2005年，在表中，“誰反對司法機關拒絕了題為”創建一個新的類別的應用程序。 秘書長的報告，以獲取信息，這是需要告知有關1新聞發布會議會，於2005年，與往年不同，應用程序的司法機關被拒絕，誰申請的“上升的大潮在使用信息的權利規成效的人”解釋公眾（議會，2006）的權利。 雖然受益於這項權利的人數很少，得益於信息的範圍內給予他們的權利的人的情況是非常重要的顯示。
獲取信息的部分或完全拒絕的申請者可向“號4982 BEDK'dur下建立另一個權力。 大會在2004年，355個機構和組織對他們的反應一直上訴申請。 勢必決定所有這些反對意見。 已接受的178個反對（總數的約50％），換句話說，機構和組織，給申請人的答案沒有放置。 如果37反對數部分被接受，申請機構和地方機構在其他部分被視為他們的一些負面的反應。 72反對，有關機構和組織中觀察到的反應和董事會的人數，就決定拒絕作出的反對。 262'sı異議應用，4982號法律，15個營業日的規定，上訴委員會和复議過程中的情況，按照規定，上訴期間，上訴的業主已報告。
BEDK評估委員會作出“是1申請人自己的權利，詢問，調查報告”和“評估報告”反對體驗的機構和組織創造一個積極的要求，提出上訴的重要組成部分“節點是說（BEDK，2005）。 使用信息，機構和組織需要4982法律根據提出的申請，並BEDK'na申請調查的審查報告和評估報告及其應用方面的任何爭端的權利，有一個重要的地方。 因此，隨著法律的實施，公共部門僱員無法訪問多年來，關心他們有機會了解提供的文件和資料。 更高的報名人數在這個問題上顯示了這個問題的重要性。
直接的吸引力，以及通過BEDK'ya提出申請也是問題。 根據董事會發出的一份聲明，是1這些應用程序的重要組成部分涉及執行“號4982，”的機構，並根據該法第4982於2004年法實施的信息法“和猶豫右面對在實施規管的程序和有關點原則上Kurulumuza機構屬於申請人已件（BEDK，2005年）18號“旅遊。 應用程序直接在2005年提交董事會繼續。
信息評估委員會，它在很大程度上直接向有關管理所需的應用程序和方法有關的信息的權利，相比2004年和2005年的數據，超過第一年獲得的資料或文件。 然而，在2005年總計下降，申請人，正數的增加應用。 具有諷刺意味的是，未來的應用作出積極的回應被拒絕的申請（雖然狹義）率升高，在同一年。 在2005年，比例進一步上升，“向其他機構和組織”屬於。 這率為6.45％，在2004年，21.1％，在2005年，是。
最後一個字，而不是一個等級
知情權，減少國家治理和民間社會組織的工作來代替框架內，是一個值得考慮的問題。 什麼是政治價值，以及有組織的努力搜尋，並要求個人信息的權利侵蝕“odaklarca指揮一個團隊”，被稱為是特別受一些批評和障礙，加以解決。 權利，個人權利之間的信息，通常被認為是一個獨立的使用。 當然，重要的是要通過向市民開放的公共文件信息的權利。 然而，從公眾獲得的信息成為必要，以使用為目的的政策變化和批評，個人在組織中的參與應該是很好的。 在土耳其的信息系統，對申請人的人口特徵提供了詳細的數據。 然而，在飛機上應用程序在歐盟框架內舉行的數據，在非政府組織有權訪問文件的受益者開始顯示，在這些組織中的人。 可用於有效信息的權利是要記住的另一點，是一個整體的權利和自由。 有權對信息和思想自由和解釋的思想障礙，影響了公民的權利，生活在經濟條件較好的，有組織的方式，以推動社會和經濟權利和自由的類別的影響。
必須配備有效地利用個人的權利，使用信息的權利。 閱讀和寫在首位，知道的最基本的niteliklerdendir需要訪問的信息。 在計算機環境，尤其是盡量擴大，以這種方式進入這條道路，交通等信息，可參考機構。 消除障礙，提供一切可行的，考慮上述最低硬件水平比繪製略高。 例如，獲取信息的便利性和質量似乎是計算機知識。 當其分配信息，以便使用人的bilgilenebilmek，因此，重要的是，以滿足必要的要求所需的時間縮短。
有關資料或文件，並作出總體評估系統，彼此有相似的特點實施框架內的應用實例，土耳其和歐盟的訪問權，雖然飛機是不同的具體規定。 正在實施我國的權利自2004年以來，從系統中獲取信息是組織，特別是在2001格式基本上歐洲聯盟，，它來在1049 /二○○一年十二月生效後有權訪問文件系統類似的規例的變化應用。 我們提到的這種相似性評估的前幾節。 在這個階段，無論是系統，我們要強調這個例子的框架範圍內的某些點。
信息和擴大使用有權訪問文件的權利，權利的限制的安排是關鍵。 積極或消極或部分上的應用程序，以及刪除機密信息後的反應積極，部分負，並允許存取資料或文件，這是承認的決定性因素，主要權利“例外”larıdır的。 在詳細的有關章節中提到的監管，邏輯和形式方面，它與兩個系統的股份，是無數個點。 系統的不同方面，在土耳其，每年的基礎上編寫的報告和報表，拒絕有關的異常情況的原因，這為限制表示sunulmayışıdır與詳細的原因。 雖然沒有投中詳細這個問題，我們在機構和組織，國家安全，安全，防務，組織和機構，如根據請求“紅色”的回應率，在某些情況下，在“秘密信息的權利”提出的申請，信息領域活躍土耳其的情況下回應高比例分開，給它的想法。 相比之下，公共機構和組織有關經濟和金融問題，“紅色”及其應用“機密信息”剩下的申請數目比回應，根據上述機構和kuruluşlarınkine很低。 此外，提及的機構和組織在其整個土耳其的申請，在一般情況下，類似的積極響應率的數據率。
正確的“例外”，在關係到歐盟的飛機是排斥，尤其是突出的原因之一，自2002年以來，首次應用階段，“視察，調查，審計的目的”的情況下保護的過程。 換句話說，這些進程的中斷，如預期般運作，防止在這個過程中所涉及的人的損害，是對這些異常的原因。 上述例外情況，1049/2001年第4 §2 位於段，在某些情況下“例外”，這些異常可能是也。 “例外，”的例外“識別和評估，在前面提到的體現作為的情況下，看到1這一進程的試金石元素使用不同的情況下，，，，”公共利益“是到比較中的應用他們各自的利益以被獲得的積極yanıtlanmasıyla，如果可能的穩定是無與倫比的公共利益。 另一個突出的例外，“決策過程”的保護。 由於應用程序的積極響應，在決策過程中損壞披露görecekse，reddedilebilmektedir迅速獲得所要求的文件。 在這裡，“公眾利益”的元素，異常是一個例外。 這在應用程序的異常通常被用來保護委員會的決策過程。 應用程序也可能確認後的第一申請人，這些異常已比別人更頻繁的議程。
系統運作的重要問題，減少處理資料和文件的訪問請求，以防止濫用權利日益創建的負擔，之一。 歐盟在這個方向的平面上，有一個具體的安排。 下有權訪問文件，在一個開放性的要求的情況下提出申請，申請人請求：netleştirmesinin他們提示。 此外，文件，受詢問，如果太長或太多，申請人和任何其他的方法uzlaşılmaya在這個問題上的工作，非正規的討論。 來自土耳其，也有類似措施的規定。 原則問題，不過，兩年期間，時間的推移，雖然一般，權利濫用“，該系統被越來越多更接受和成考慮申請人的數量採取，具體步驟，需要到可以在這方面採取的是明確的。
是我們的框架內，土耳其和歐盟是將不同應用程序之間的，是指上訴的過程中的重要點之一。 先說框架內的差異，驗證應用程序（確認申請）階段，無論是我們的國家。 然而，由於在土耳其的辯論，被認為在這個問題上多durulmadığı。 系統內的歐洲聯盟，結果第一次申請，確認變化不大，考慮有關申請，所提供的第一反應，可以評估是非常重要的機構提供的，雖然這種做法可能會被認為是有益的。 此外，在土耳其的信息的權利下的條目總數，歐洲聯盟是比在飛機上，在這個方向的應用給定的數字，系統會導致可預測的重大中斷。 然而，歐盟和土耳其的飛機，監察員視為一個可以利用的系統。 申訴專員制度的運作，以及在歐洲。 在土耳其，有這方面的建議。 將系統給予了積極成果，在一個國家到另一個不能指望給予同樣的結果。 因此，系統的，不不需要採取同樣的方式。 然而，在土耳其法院的任務負荷，他們觀看的文件編號，被認為是，隨著信息的權利將減少這方面的負擔會進一步增加，將是有益的，以創建一個系統，以確保該問題的結論，迅速。 另一方面，他們有越來越多的超國家的法律制度，根據資歷和以及我國公民，儘管在互惠的原則下，利用人們誰是不是土耳其公民特別是在人權，國際立法領域，獲取信息的權利，法官決定由專家問題連接是非常重要的。 只要列入有關專家，正確的將是一個對使用有效和全面的方式邁出的重要一步。
系統在土耳其方面，在其他重要的一點是，正如前面提到的，“的問題，這限制連任的權利的命脈正確的使用，例外權，信息法權的規定，以澄清這一問題，並甚至有些在“應用”，盡快確保完成立法案件的法律。 “國家機密”的“商業秘密”的定義RIN主要與信息法“，以支持在法律上左右，一拖再拖，關鍵的重要性為實現amaçladıklarının的系統。
附註
白色文檔，透明度或透明度，參與，問責制，有效性和連貫性的良好治理的五個原則計算。
由2001年的“2號，4705十月憲法修正案，1982年”憲法“，”基本權利和自由的保護，題為“40 條第二款，“國家行動，運用自己的時間利害關係人必須指出哪些法律補救措施和當局被定義為”（訓練班，1982年“憲法”，2006:64）。 “請願權”74 條，請願權的“公民”下一步修訂“相互法律的外國人居住在土耳其，”這是規定，否則由使用。 進一步修訂上訪也導致在同一篇文章中寫“無延遲”的報告中指出（訓練班1982年憲法，2006:98）。
在講話中，3 Uslu的時候“公共”一詞的“國家”而代以“市民與社會”，“公共和公民”是指對。
4準備執行權信息第2 條，機構和監管範圍內的組織如下考慮：“這項規定是中央管理，公共管理和他們的下屬，相關或相關機構的範圍內，除了村莊和他們的當地政府和相關組織和協會或他們的附屬公司，中央銀行，聯交所及公眾的法律實體，包括大學，研究機構，企業，機構，基金和其他的名字，所有公共機構和組織建立專業資格作為公共機構，並應用於組織的活動。“
5，在2005年準備計算表，以不同的方式，它是在2004年呈現給公眾的信息的權利的總和。 2005年的聲明，這一點在下面的表格表示。 在上述計算方法，向其他機構和組織“類別數量（31.172）的申請人總人數（657.961），減少，達到數626.789”的簡稱申請人的淨數量“，的數量和百分比計算是基礎。 我們一定要一致，與2004年兩年數據的計算允許的全部條款之間的比較，我們傾向於在2004年使用的方法。 因此，2005年的總總，“定向到其他機構和組織已選擇”計算包含。
資源
2004/12號通告：（2004）。 信訪和總理的通知“，”官方公報“，發行：25 356，http://.rega.basbakanlik.gov.tr，訪問日期：2006年7月15日的有關資料的權利。
•法第4982（2003）。 正確的信息法“，”官方公報“，發行：25269，http://rega.basbakanlik.gov.tr，訪問日期：2006年6月26日。
•Ayanoğlu研究 （2006年）。 2006號法令4982，國際會議上的公民權利信息，TESEV刊物，51-57權。 http://www.tesev.org.tr
•BEDK（2005年）。 土耳其總理部信息評估委員會2004年提交給議會，訪問日期http://www.tbmm.gov.tr總報告：2006年10月28日。
•Berkarda研究 （2006年）。 決定政府的眼睛上獲得信息的權利，公民的知情權國際會議論文集，TESEV刊物，82-85 http:www.tesev.org.tr，日訪問：15/07/2006。
•Hacaloğlu，A。 （2003年）。 上獲取信息，對法律草案的熱電聯產集團的代表發言，理事會會議上的知情權法“第五號4982， 統一，雜誌，會議記錄，期間：22，體積：27日，立法年份：2，10月9日，www.tbmm.gov.tr，訪問日期：15/07/2006。
午，香港，副署長克拉克等。 （六月）（2001年）。 全球網絡和當地的價值觀，美國國家科學院出版社。
委員會的報告（2003）。 獲取信息法“，http://www.tbmm.gov.tr/bilgiedinme/bilgiedinme-index.htm，訪問日期：2006年7月15日各主要委員會的報告草案。
委員會的報告（2003）。 從歐洲委員會治理，http://europa.eu，訪問日期：2007年7月14日的報告。
•議會（2003年）。 大會呼籲對信息權利法“，5號4982 統一，雜誌，會議記錄，期間：22，體積：27日，立法年份：2，10月8日，www.tbmm.gov.tr，訪問日期：15/07/2006。
•議會（2003b）的。 大會呼籲對信息權利法“，5號4982 統一，雜誌，會議記錄，期間：22，體積：27日，立法年份：2，10月9日，www.tbmm.gov.tr，訪問日期：15/07/2006。
•議會（2006年）。 頭新聞稿議會5月17日，http://www.tbmm.gov.tr，訪問日期：2006年10月28日。
•TESEV（2004年）。 權利信息評估報告，http://www.tesev.org.tr，訪問日期：2006年7月15日。
•Uslu，ZK的（2003年）。 在AKP集團的名義發言上獲取信息的法律草案，理事會會議上的權利信息法“第4982，第5 統一，雜誌，會議記錄，期間：22，體積：27日，立法年份：2，10月8日，www.tbmm.gov.tr，訪問日期：15/07/2006。
白皮書（2001）。 白皮書對歐洲治理，http://eur.lex.europa.eu//LexUriServ/site/en/com/2001/com 2001年0428en01.pdf，訪問日期：26/06/2006。
•住，樓 （2004年）。 在憲法和人權的條款，訪問日期：2006年7月15日的信息。
規例“（2004年）。 原則和程序，實施信息披露制度，政府公報，發行權法：25 445，http://rega.basbakanlik.gov.tr，訪問日期：2006年6月26日。
信息：在嘎子大學傳播學院副教授。 博士 ASRA Tugba Hasdemir'in 5月10日，2008年“信息和新聞的權利”研討會。
相關文章：
權利信息- 2
Yönetmelikte ayrıntılı biçimde düzenlenen bir diğer konu da, bilgi edinme birimlerinin oluşturulmasına ilişkindir. Söz konusu birimler, kurum ve kuruluşların “basın ve halkla ilişkiler” birimlerinin içinde yer alacaklardır. Birimlerin oluşturulma amacı, bilgi edinme hakkının etkin ve hızlı biçimde kullanılmasının sağlanmasıdır. Basın ve halkla ilişkiler veya benzer birimlere sahip olmayan kurum ve kuruluşlarda, bilgi edinme birimi, bir başka birimin içinde çalışabileceği gibi, doğrudan kurum yöneticisine bağlı olarak hizmet verecek olan “bilgi edinme yetkilisi” de görevlendirilebilir. Bilgi edinme birimini kurulması durumunda, Yönetmelik, burada yeterli sayıda personel bulundurulması ve mekanın ve donanımın, kişilerin bilgi edinme başvurusunu buradan da yapabilmelerine olanak sağlaması gerektiğini belirtmektedir. Bilgi edinme birimleri, tam olarak, bilgi edinme hakkının kullanılmasına özgülenmiş birimlerdir. Kişiler eğer, daha sonra değineceğimiz gibi başvurularını elektronik ortamdan yapmıyorlarsa, karşılaştıkları ilk görevliler, bu birimlerde yer alan kişilerdir. Başvuruların yapılma usulüne, istenen bilgi veya belgenin hangi birimde bulunabileceğine ve başvuru sonrasındaki işlemlere ilişkin bilgiler, bu görevliler tarafından verilir. Başvuru işlemleri de yine bu birim tarafından yürütülür. Bilgi edinme biriminde bulunması gereken belgeler, daha önce değindiğimiz gibi, kurumun internet sayfasında da yer alması gereken “kurum dosya planları”dır. Kurum ve kuruluşlar, kendi isteklerine bağlı olarak, “teşkilat yapı”larına, “görev ve hizmet alanlarına ilişkin bilgiler”, “yıllık faaliyet raporları ile bütçe ve harcamalarına ilişkin raporlar”ı ve ayrıca tanıtma veya eğitim amaçlı broşürler ve yayınlar”ı, bilgi edinme birimlerinde bulundurulabilirler. Kurum ve kuruluşun internet sayfasının hazırlanması ve güncellenmesi yanında, bilgi edinme birimlerinin bir başka önemli görevi de, elektronik posta yoluyla yapılacak başvurularda kullanılacak elektronik posta adresini oluşturması ve elektronik ortamda yayınlamasıdır.
Bilgi Edinme Hakkının Sınırları
Bilgi edinme hakkına ilişkin olarak 4982 sayılı Yasa kapsamı dışında tutulan konular, Yasanın 4. maddesinde düzenlenirken, ilgili yönetmeliğin 5. bölümünde ayrıntılı biçimde yer almaktadır. Ayrıca 2004 yılında çıkarılan 2004/12 sayılı Başbakanlık genelgesinin önemli bir kısmı bu konuya ayrılmıştır. Sözü edilen genelgede, bilgi edinme hakkının sınırları şöyle sıralanmaktadır:
Kişinin çalışma hayatını ve mesleki onurunu etkileyecek olanlar hariç, yargı denetimi dışında kalan idari işlemler, devlet sırları, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari veya adli soruşturmaya, özel hayata dair bilgiler, haberleşmenin gizliliğini ihlal edecek bilgi ve belgeler, ticari sırlar ile Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamandaki hususlar bilgi edinme hakkının istisnasını oluşturur. Keza, tavsiye ve mütalaa talepleri ile yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler de bilgi edinme başvurularına konu edilmeyecektir (2004/12 sayılı Genelge, 2004).
Bu sınırlar içinde, “yargı denetimi dışında kalan idari işlemler” ile “yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler” çerçevesinde bilgi edinme hakkının mutlak biçimde sınırlanması söz konusu olmadığı, bir başka deyişle bu sınırlamaların da istisnaları olduğu için sözü edilen sebepleri bir önceki başlıkta ele almıştık. İlgili Yönetmelikte de zaten, “yargı denetimi dışında kalan idari işlemler” konusu, bilgi edinme hakkının sınırlarının düzenlendiği bölümde değil, “Çeşitli ve Son Hükümler” başlıklı bölümde yer almaktadır. Yayımlanmış veya değişik yollarla kamuya açıklanmış bilgi ve belgelerin bilgi edinme hakkına konu olamamasının nedeni ise, sözü edilen bilgi ve belgelerin halihazırda kamuya açılmış olmasıdır; bilgi edinilmesinde sakınca olması değil. Ayrıca ilgili düzenlemelerde, yukarıda da değindiğimiz gibi, kamunun erişimine sunulmuş olan bilgi veya belgenin, “ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı”nın başvuru sahibine bildirileceği belirtilmektedir.
Bilgi edinme hakkının önemli sınırlarından biri, “devlet sırrı” sebebi ile bilgi edinme hakkı kapsamı dışında bırakılmış bilgi ve belgelere ilişkindir. Bu konuda, 4982 sayılı Yasa şöyle demektedir: “Açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır” (4982 sayılı Yasa, 16. madde). “Devlet sırrı”, bilgi edinme hakkına ilişkin düzenleme ve uygulamalar bakımından kilit öneme sahip kavramlardan biridir. Ancak bu konuda hazırlanmış bulunan “Devlet Sırrı Yasa Taslağı”, uzun süredir yasalaşamamıştır. Konunun önemi çerçevesinde, Türkiye Ekonomik Sosyal Etüdler Vakfı da (TESEV), Kasım 2004 tarihini taşıyan bir taslak hazırlamıştır (TESEV, 2004). Ancak devlet-yurttaş ilişkisinde kritik bir öneme sahip “devlet sırrı”nın belirlenmesi konusunda resmi düzeyde bir düzenleme yoktur. Devlet sırrını oluşturan konuların, bunların kimler tarafından saptanacağı, sırrı süresinin veya gizlilik derecesinin nasıl belirleneceğine vb. ilişkin konuların acil biçimde düzenlenmesi, bilgi edinme hakkının amaçlarından bir olarak altı çizilen açıklık ilkesinin hayata geçirilmesi açısından olmazsa olmaz koşullardan biridir. Ama bu çalışmanın kaleme alındığı tarihte de, gazetelere yansıyan haberler dışında, “Devlet Sırrı Yasa Taslağı”nın içeriğine ilişkin kamuoyunun bilgisine sunulan, tartışmaya açılan bir metin olmadığı gibi, taslağın yasalaşması da yılan hikayesine dönmüştür. Bu konu, bilgi edinme hakkının yurttaşlarca, amacına uygun biçimde kullanılmasının önünde ciddi bir engel oluşturduğu gibi uygulayıcılar için de önemli sorunlar yaratmakta, genel olarak değerlendirildiğinde, bilgi edinme hakkının etkin biçimde kullanılmasını önlemektedir. Bilgi edinme hakkı kapsamı dışında kalan bir başka başlık da istihbarata ilişkin bilgi veya belgelere ilişkindir. 4982 Yasanın 18. maddesine göre, “[s]ivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi veya belgeler” Yasa kapsamı dışında yer almaktadır. Bununla birlikte bu sınırlamanın da bir sınırı vardır: Eğer söz konusu bilgi ve belgeler, “kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte” iseler bilgi edinme hakkı kapsamı içindedirler (2003). İlgili Yönetmelik, bu konuyu 29. maddesinde, ayrıntılı biçimde düzenlemektedir. Öncelikle, bilgi edinme başvurularının, “bizzat ilgilisi veya konuya ilişkin olarak düzenlenen özel vekaletname ile yetkilendirilmiş olmak koşulu ile vekili tarafından” yapılacağı belirtilmektedir. Yasadaki bilgi edinme hakkının sınırının istisnasını oluşturan, istihbarata konu olan bilgi ve belgelerin “kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte” olması koşuluna ek olarak, “ilgilisi hakkında bir işleme dayanak teşkil etmek üzere işlenmiş veya değerlendirilmiş bilgi veya belgeler” tanımlamasını yapmaktadır. Başka bir deyişle, bu iki koşul bir arada olduğunda başvuru sahibi istihbarata ilişkin konularda bilgi edinme hakkından yararlanabilecektir. Hukuki açıdan bakıldığında, Yönetmeliğin Yasadaki koşulun kapsamını genişlettiği görülmektedir ki bu kuralların hiyerarşisine aykırı olduğu gibi kişi hak ve özgürlüklerinin yasayla sınırlandırabileceği kuralına da aykırıdır. Ancak bu eğilim, ilgili Yönetmeliğin başka maddelerinde de, bu kadar açık olmasa da görülmektedir. Yönetmelikte, bilgi edinme hakkından yararlanmak için başvuruda bulunulacak kurumun hangisi olduğunu açıklığa kavuşturan hükümlere de yer verilmektedir. Bu düzenlemeye göre, bilgi edinme başvurusu, istihbarat birimlerine değil, sözü edilen “araştırma veya soruşturmanın yapılmasını talep eden kurum veya kuruluşun bilgi edinme birimine yapılır ve başvuruya erişim bu kurum veya kuruluşça sağlanır” (Yönetmelik, 2004).
İdari ve/veya adli soruşturma ile kovuşturmalara ilişkin bazı durumlarda da bilgi edinme hakkı sınırlanmaktadır. İdarî soruşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler çerçevesinde, Yasanın 19. maddesi şöyle demektedir:
Kurum ve kuruluşların yetkili birimlerince yürütülen idarî soruşturmalarla ilgili olup, açıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde;
a) Kişilerin özel hayatına açıkça haksız müdahale sonucunu doğuracak,
b) Kişilerin veya soruşturmayı yürüten görevlilerin hayatını ya da güvenliğini tehlikeye sokacak,
c) Soruşturmanın güvenliğini tehlikeye düşürecek,
d) Gizli kalması gereken bilgi kaynağının açığa çıkmasına neden olacak veya soruşturma ile ilgili benzeri bilgi ve bilgi kaynaklarının temin edilmesini güçleştirecek,
Bilgi veya belgeler, bu Kanun kapsamı dışındadır (4982 sayılı Yasa, 2003).
İlgili Yönetmelik de bu konuda aynı hükümleri içermektedir. Adlî soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi veya belgeler çerçevesinde de Yasa ile yönetmeliğin hükümleri benzerdir. 4982 sayılı Yasanın 20. maddesinde, “[a]çıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde”, “[s]uç işlenmesine yol açacak”, “[s]uçların önlenmesi ve soruşturulması ya da suçluların kanunî yollarla yakalanıp kovuşturulmasını tehlikeye düşürecek”, “[y]argılama görevinin gereğince yerine getirilmesini engelleyecek, [h]akkında dava açılmış bir kişinin adil yargılanma hakkını ihlâl edecek” nitelikteki bilgi ve belgelerin bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu belirtilmektedir. Yasa, bu konuda, Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası, Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasası, İdari Yargılama Usulü Kanunu ve diğer özel yasa hükümlerinin saklı olduğunu da eklemektedir.
Bilgi edinme hakkının bir başka sınırı da “[ü]lkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgi ve belgeler”le ilgilidir. 4982 sayılı Yasa ve ilgili yönetmeliğe göre, “[a]çıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde, ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek veya haksız rekabet ve kazanca sebep olacak bilgi veya belgeler” bilgi edinme hakkı kapsamı dışında tutulmaktadır (4982 sayılı Yasa, 17. madde; ilgili Yönetmelik, 28. madde). Bilgi edinme hakkının önemli bir istisnasını da “ticari sır”lar oluşturmaktadır. 4982 sayılı Yasanın 23. maddesinde, “[k]anunlarda ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticarî ve malî bilgiler, bu Kanun kapsamı dışındadır” denilmektedir. İlgili Yönetmelikteki hüküm de benzer biçimdedir.
Kişi hak ve özgürlükleri kategorisine giren bazı hak ve özgürlüklere ilişkin olarak bilgi edinme hakkının sınırlanmasını da bir başka başlık olarak ele alabiliriz. Bu düzenleme, özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliğinin korunmasını amaçlamaktadır. 4982 sayılı Yasanın 21. maddesine göre, “[k]işinin izin verdiği hâller dışında”, özel hayatın gizliliği esası çerçevesinde, “açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler”e erişim söz konusu değildir. Aynı Yasanın 22. maddesi de haberleşmenin gizliliğine ilişkin düzenlemeler içermektedir: “Haberleşmenin gizliliği esasını ihlâl edecek bilgi veya belgeler, bu Kanun kapsamı dışındadır.” (4982 sayılı Yasa, 2003). İlgili Yönetmelik de benzer hükümlere sahiptir.
Kurum içi düzenlemeler çerçevesinde bazı bilgi ve belgelerin hak kapsamı dışında tutulması da bir diğer başlığın konusunu oluşturabilir. Kurum içi uygulamalara ilişkin düzenlemelere ilişkin bilgi veya belgeler, kamuoyunu ilgilendirmiyorsa ve yalnızca kurumun kendi personeli ile ilgiliyse bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Bu durumun istisnasını, “söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları” oluşturmaktadır (4982 sayılı Yasa, 25. madde). Bunun dışında, kurum ve kuruluşların etkinliklerini sürdürmek amacıyla “elde ettikleri görüş, bilgi notu, teklif ve tavsiye niteliğindeki bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluş tarafından aksi kararlaştırılmadıkça bilgi edinme hakkı kapsamındadır” (vurgu bana ait) (4982 sayılı Yasa, 26. madde). Bu cümleden anlaşılabileceği gibi, bu tür belgelerin bilgi edinme hakkı kapsamında yer alması, ilgili kurum ve kuruluşun kararına bağlıdır. Elbette genel bir norm olarak idarenin eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olması temelinde, alınacak bu kararın da hukuki bir gerekçesi olmalıdır. 26. maddenin 2. fıkrasında da “yasal olarak görüş verme yükümlülüğü bulunan kişi, birim ya da kurumların görüşleri” ile ilgili düzenleme yer almaktadır: “Bilimsel, kültürel, istatistik, teknik, tıbbî, malî, hukukî ve benzeri uzmanlık alanlarında yasal olarak görüş verme yükümlülüğü bulunan kişi, birim ya da kurumların görüşleri, kurum ve kuruluşların alacakları kararlara esas teşkil etmesi kaydıyla bilgi edinme istemlerine açıktır” (vurgu bana ait). Burada da belirtilen görüşlerin bilgi edinme hakkı kapsamında yer alması konusunda bir kayıt söz konusudur. Kurum ve kuruluşların bilgi edinme hakkı kapsamında karşılamayacakları istemlerden bir diğeri ise, “[t]avsiye ve mütalaa talepleri”dir (4982 sayılı Yasa, 27. madde). İlgili Yönetmelikte bu konularda benzer hükümler vardır.
Yasa ve yönetmeliğe göre, bilgi edinme başvurularının, “fikir ve sanat eserleri” ile ilgili olması durumunda, bu konuya ilişkin düzenlemeler yapan yasa hükümlerinin, yani Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının ilgili hükümlerinin, uygulanacağı belirtilmektedir (4982 sayılı Yasa, 27. madde; ilgili Yönetmelik 35. madde).
Bilgi Edinme İsteminin Reddi ve Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu
Bilgi edinme hakkı düzenlemeleri ve uygulamaları çerçevesinde önemli başlıklardan birini de bilgi edinme isteminin tamamen veya kısmen reddedilmesi durumunda yargı mercileri yanında başvuruda bulunulacak bir üst kurul olarak düzenlenen “Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu” (BEDK) oluşturmaktadır. 4982 sayılı Yasanın yapılış sürecinde de, Kurulun önemine uygun olarak, yoğun tartışmalara konu olan başlıklardan birini de Kurulun bileşimi ve işlevleri oluşturmaktadır. BEDK'nun kuruluş ve çalışma biçimi, 4982 sayılı Yasanın 14. maddesinde düzenlenmektedir. Yasaya göre, Kurul, dokuz üyeden oluşacaktır (4982 sayılı Yasa, 2003).
Bilgi Edinme Hakkı Yasa Tasarısının Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) yapılan görüşmeleri sırasında, Kurulun bileşimi ve üyelerin ve Kurul başkanının seçim biçimi konusunda yoğun tartışmalar yaşanmış ve bu konuda birçok değişiklik önergesi verilmiştir. Ancak Tasarı, değişiklik yapılmadan aynı biçimde yasalaşmıştır. Muhalefet partisi konumundaki Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) mensup milletvekilleri, Kurulun oluşumunda siyasal iktidarların etkisi olmamasını sağlayacak değişiklikler yapılması gerekliliğini vurgulamaktadırlar.
Bu ve benzeri itirazlara karşın, BEDK, farklı kurum ve kuruluşların gösterdikleri adaylar arasından Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen üyelerden oluşmaktadır. Yasa tasarısının görüşülmesi sırasında tartışılan bir diğer önemli konu da BEDK'nun, yalnızca iki sebepten dolayı bilgi edinme isteminin reddedildiği durumlarda bir üst itiraz merci olarak çalışmasına ilişkindir. Bu iki sebepten biri, 4982 sayılı Yasanın 16. maddesinde, “[d]evlet sırrına ilişkin bilgi ve belgeler” başlığı altında düzenlenirken, diğeri 17. maddede düzenlenen “[ü]lkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgi veya belgeler”le ilgilidir. Bilgi edinme hakkının mutlak sınırlarını ele aldığımız bölümde, diğerlerinin yanında bu iki sınırlama nedenini ayrıntılı biçimde incelemiştik. 4982 sayılı Yasanın ilk biçiminde, BEDK, Yasanın 16. ve 17 maddesindeki sınırlama sebepleriyle ilgili olarak bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahiplerinin itirazlarına bakan bir üst kurul durumundadır. Ancak süreç içinde BEDK'nun yetki alanının bu iki sebeple sınırlı olmasının getirdiği sakıncalar anlaşılmış ve 17 Kasım 2005 tarihli 5432 sayılı Yasayla yapılan değişiklikle, Kurul, bilgi edinme istemi kısmen veya tamamen reddedilmiş tüm başvurularda devreye girebilecek bir üst itiraz merci halini almıştır. Bir başka deyişle, Kurulun yetki alanı, bilgi edinme hakkı kapsamındaki tüm itirazlara bakacak biçimde genişletilmiştir. Böylece hangi gerekçeyle olursa olsun bilgi edinme istemi red edilmiş olan gerçek ve tüzel kişilerin tümü BEDK'na başvurma hakkına sahip olmuşlardır. Bu aşamada, itiraz yolunun nasıl işlediğini ve Kurulun çalışma biçimini ele alalım.
4982 sayılı Yasanın 13. maddesi, “itiraz usulü” başlığını taşımaktadır. İstemi reddedilen özel veya tüzel kişi, bir üst kurul olarak oluşturulan “Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu”na başvurabileceği gibi yargı yoluna da gidebilecektir.
Bilgi edinme isteminin kısmen veya tamamen reddi üzerine Kurula yapılan itiraz, yazılı olmalıdır. Çalışma sürecinde Kurul, bilgi isteme başvurusuna red yanıtı veren kurum ve kuruluşlardan “her türlü bilgi veya belgeyi isteyebilir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür”. Bunun yanı sıra Kurul, “başvuru sahibi ile kurum veya kuruluşların, itiraz konusuyla ilgili yazılı veya şifahi görüşlerine başvurabilir, konuyla ilgili uzmanların görüşünü alabilir ve gerekli gördüğü diğer incelemelerde bulunabilir” (vurgu bana ait) (Yönetmelik, 2004). Kurum ve kuruluşlardan tarafından Kurula gönderilen bilgi veya belgelerde olduğu gibi Kurulca edinilen “görüş, değerlendirme ve incelemelerden gizlilik derecesi bulunanların korunmasında ve saklanmasında gizlilik ilkesine uyulur”. Kurul başkan ve üyeleri yanında, “bu bilgileri derleyen ve değerlendiren tüm personel gizlilik ilkesinin gereklerine uymakla yükümlüdür”. Söz konusu yükümlülük, “Kurul başkan ve üyeleri ile diğer personel”in görev süreleriyle sınırlı değildir; yükümlülük, görevden ayrıldıktan sonra da devam eder (ilgili Yönetmelik, 26. madde). Ayrıca Kurul, “bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin hususları düzenlemeye yetkilidir” (ilgili Yönetmelik, 25. madde)
Uygulama içinde Kurula başvuru yolunun yaygın biçimde kullanıldığı söylenebilir. Özellikle 2005 yılında yapılan ve Kurulu, Bilgi Edinme Hakkı Yasası kapsamında verilen tüm red yanıtlarına itiraz edilebilecek bir merci durumuna getiren yasa değişikliğinden sonra Kurula yapılan başvurular daha da artmıştır.
Bilgi Edinme Hakkı Uygulamalarının Açıklığı ve Kamusallığı Nasıl Sağlanır?
Bilgi edinme hakkı, bir kamu otoritesi olmak sıfatıyla, devletin eylem ve işlemlerinin aleniyeti temelinde yükselen uygulamalardan birini işaret etmektedir. Bu çerçevede, yönetimin eylem ve işlemlerinin yönetilenlere açıklanması, Habermas'ın deyimiyle, “kamusal gövde”yi oluşturan bireylerin, bu açıklık temelinde elde ettikleri bilgilerle kamusal otoritenin politikalarını etkileme ve dönüştürmesinde önemli bir adımı oluşturmaktadır. Bu aşamada, kurum ve kuruluşlarca bilgi edinme hakkı uygulama sonuçlarına ilişkin olarak kamuoyuyla paylaşılan verileri ve açıklanma biçimlerini konu edeceğiz.
4982 sayılı Yasa ve ilgili Yönetmelik uyarınca, kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme hakkı kapsamında, bazı bilgileri kamuoyuna açıklamaktadırlar. Yasanın 44. maddesinde, her yıl, bir önceki yıla ait olmak üzere açıklanması öngörülen veriler sıralanmaktadır. Düzenlemeye göre, kurum ve kuruluşlar, yukarıdaki bilgileri içeren bir rapor hazırlayarak, bu raporları, her yıl Şubat ayının sonuna kadar Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna göndermekle yükümlüdürler. Bu çerçevede, “[b]ağlı, ilgili ve ilişkili kamu kurum ve kuruluşları raporlarını bağlı, ilgili ya da ilişkili oldukları bakanlık vasıtasıyla iletirler”. BEDK da, hazırlayacağı genel rapor ile söz konusu kurum ve kuruluşların raporlarını her yıl Nisan ayının sonuna kadar Türkiye Büyük Millet Meclisine göndermektedir. Tüm bu raporlar, izleyen iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kamuoyuna açıklanmaktadır. İlgili Yönetmelik de bu hükümleri 44. maddesinde yinelemektedir. Bu güne kadar, 2004 ve 2005 yıllarına ait olmak üzere iki rapor yayınlanmıştır.
Türkiye'de Bilgi Edinme Hakkının Uygulanmasına İlişkin Bazı Sonuçlar
Türkiye'de bilgi edinme hakkının düzenlenmesine ilişkin ana unsurları ve ilkeleri ele aldığımız bölümlerden sonra, bu aşamada hakkın kullanılması sürecine ilişkin veriler üzerinde odaklanacağız. Daha önce de değindiğimiz gibi, bilgi edinme hakkı kapsamında bulunan kurum ve kuruluşlar, her yıl, yasa ve yönetmelikte belirtilen verileri içeren bir rapor hazırlayarak, bağlı, ilgili veya ilgili bakanlık aracılığıyla Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na (BEDK) göndermektedirler. BEDK da söz konusu raporları, hazırlayacağı genel raporla birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) iletmektedir. TBMM de tüm bu raporları kamuoyuna açıklamaktadır. Bilgi edinme hakkının uygulanmasına ilişkin istatistiki sonuçlar, böylece herkes tarafından bilinebilir hale gelmektedir.
Türkiye'de, kurum ve kuruluşlara ait raporları da içerecek biçimde, bilgi edinme hakkı kapsamında hazırlanmış ve yayınlanmış bulunan iki rapor söz konusudur: 2004 ve 2005 yılına ait raporlar. 2006 yılına ilişkin rapor, bu çalışmanın yapıldığı günlerde, henüz kamuoyuyla paylaşılmamıştı. Bu nedenle Türkiye örneğini iki raporda yer alan veriler çerçevesinde inceleyeceğiz. İnceleme sırasında, uygulamaya ilişkin genel sonuçları ele alacağız.
Bilgi edinme hakkının ilk uygulandığı dönem olan 2004 yılına ait sonuçlar, BEDK tarafından bir sunuş ve değerlendirme yazısıyla birlikte TBMM'ne gönderilmiştir. Sunuş yazısında, 2000'li yıllarda 1982 Anayasası'nda hak ve özgürlüklere yönelik olarak yapılan değişiklikler ve bunların yasalaşarak uygulamaya geçirilmesi çalışmaları içinde, bilgi edinme hakkı yasasının önemine vurgu yapılmaktadır. Diğer taraftan, yöneten-yönetilen ilişkisinin değişmesi ve kamu politikaları ve uygulamalarının yönetilenler tarafından değerlendirilmesi, gerektiğinde etkilenmesi konusunda bilgi edinme hakkının sağladığı olanaklardan söz edilmektedir (BEDK, 2004).
(DEVAM EDİYOR)
Bilgi: Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. 博士 Tuğba Asrak Hasdemir'in 10 Mayıs 2008 tarihinde verdiği “BİLGİ EDİNME HAKKI VE BASIN” konulu seminer.
相關文章：
Bilgi Edinme Hakkı – 1
19 Haziran 2009 Yazan admin
Kategori Bilgi Edinme Hakkı , Medya Seminerleri
是我們的知情權。 “為什麼獲得信息的權利嗎？”，我們一定要一個答案，“因為近年來出現的問題將是”。 另響應“建立民主和透明的管理辦法，是一個重要的方面的應用”的形式給出一個非常大的可能性。 不同的答案，我們將討論待會兒，其實，“知情權”一詞出現在不同的格式，針對不同的應用。
鏈接實際上，植根於過去，，1右，是不是全新的，或任何其他的話，獲得信息的權利，許多的基本權利和自由和權利的群體誰都有關係中的權利的信息的權利。 如果我們看看他們密切合作，要求個人帳戶，學習包括在18世紀的重要歷史文獻的權利，是憲法賦予的權利。 例如，1789年法國人權和公民宣言“的思想和輿論自由在兩個獨立的傳輸和有組織的公民有權要求政府官員問責制的權利。 和今天，解釋自由的思想和結社自由，新聞自由，自由，科學，政治參與，有關的權利和自由，獲取信息的權利，國際和地區的人權文書和民族性格的不同，從國家到國家，並在憲法文件中位於的想法雖然它與財產權利的普遍形式。
有權解釋的想法，是不是新的權利，一方面信息訪問的思想自由和。 鏈接到政府的問責制和公民有權要求另一方面，“新權利”也稱為一代稱為第三代權利和自由。 這些權利，即1政治力量打開他們自己的行動和管理的操作知識的公共性質，的政府行動和宣傳機關，以及公共政策的治理，控制和修改根據需要轉換的目的已被製成“交易等字。 在這種情況下，獲得信息的權利，在政府管理的關係方面，看作是民主治理的概念不可分割的一部分。 根據一項民意，知情權與信息（信息自由）自由有兩層含義。 第一感覺，這是依法強制執行的“權利”。 第二個意義上的脫穎而出更長期的社會和政治方面的。 這是字面上的知情權，是一個社會的開放程度確定的措施。 讓我想起治理和問責制進程的原則是透明的（肯尼思·克拉克等，2001:156）。 這對感覺信息的有效實施信息的權利“，代議制民主的概念提出質疑今天，所有的規則和機構，公民參與政治，社會生活中積極提供旨在建立民主實踐機制方面的重大的機會。 由於上述信息的權利的定義和鏈接可以看到，可以在許多不同的方式處理。 透明度等。 條款“治”，使我想起在這方面的概念和實踐。 然而，在這項研究中，有權獲得相關的信息的透明度，問責制等。 條款及değinilmekle與主體的規範性方面的做法，將在前台。
到許多的權利和自由，以及由於監管和實踐的差異，相關信息的權利，“信息權”，“信息和文件的訪問權，”“獲取信息的權利”，並因此上。 彼此接近，但用不同的名字來。 在這項研究中，當涉及到一般用途，法律對土耳其的“知情權”已傾向於長期。 土耳其的情況下，將在部分uzaklaşılan地方所使用的術語強調了這一點。
土耳其，它於2004年4月24日生效的情況下，準備使用權的信息披露制度的法律和權利的基礎上對信息法案4982號的權利還規定格式。 歷史18 世紀的憲法權利的信息文件追溯到的權利和自由，今天經常強調建立透明和負責任的治理的基石之一。 然而，在國家一級以及國際先進水平，有法規限制信息的權利。 此外，立法層面，以及在實踐中使用這一權利具有一定的局限性。 國家秘密，危害國家安全，很可能下降，社會治安惡化，社會公共利益的標準，如違反其他權利和自由，也有可能，如限制知情權。 Bunun yanı sıra 4982 sayılı yasada da hakkın kullanımına yönelik bazı sınırlama kategorileri belirtilmiştir.
Çalışmanın temel amacı, 2004 yılında yürürlüğe girmiş bulunan Bilgi Edinme Hakkı Yasası'nın uygulanış biçimini ve uygulamada karşılaşılan sorunları, Türkiye Cumhuriyeti Devleti merkez teşkilatına bağlı kurum ve kuruluşlara yapılan başvuruları esas alarak incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, bir üst kurul olarak çalışan Bilgi Edinme Denetleme Kurulu'na yapılan başvurular da incelenerek, sözkonusu uygulamanın, yöneten-yönetilen etkileşimine yönelik sonuçları değerlendirilecektir.
Türkiye'de Bilgi Edinme Hakkına Genel Bir Bakış
Bilgi Edinme Hakkı Yasası, Türkiye'de, 2004 yılından itibaren yürürlüktedir. Bu Yasayla birlikte, bilgi ve belgeye erişim hakkı bir başka düzeyde düzenlenmiş olmaktadır. Bilgi edinme hakkına ilişkin olarak, bu kanun bir ilk değildir. Pozitif hukuk içinde gerek Anayasa'da gerekse diğer yasalarda, yurttaşın devletin eylem ve işlemleri hakkında bilgi edinmesine yönelik önemli düzenlemeler vardır. Zaten hukuk devleti ilkesinin bir parçası olarak, yönetimin eylem ve işlemlerinin denetime açıklığının bir yönünü de söz konusu işlemlerin –belli sınırlamalar veya devlet sırrı vs. temelli uygulamalar dışında- “kamuya açık olma ilkesi” oluşturmaktadır. Anayasal düzeyde ele alacak olursak, düşünce ve düşünceyi açıklama özgürlüğü başta olmak üzere, bilgi edinme hakkının kullanılabilmesi için gerekli altyapının hazırlanması anlamında sosyal ve ekonomik hak ve özgürlükler de dahil olmak üzere, birçok hak ve özgürlük kategorisi, bilgi edinme hakkıyla yakından ilişkilidir, onu desteklemekte, beslemektedir. Daha somut olarak 1961 Anayasası'yla gündeme gelen ve önemli tartışmalara ve akademik alanda değerli çalışmalara konu olan dilekçe hakkı, 2000'li yıllarda tartışılmaya başlanan bilgi edinme hakkının öncüsüdür, diyebiliriz. Eksikliklerine, uygulama aşamasında karşılaşılan sorunlara rağmen, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile, yurttaşın devletin tasarruflarından haberdar olması ilkesi daha somut biçimde düzenlenme olanağına erişmiştir.
Bilgi Edinme Hakkına İlişkin Düzenlemelerin Sunulan Amacı
Türkiye'de bilgi edinme hakkına ilişkin yasal düzenlemeler ele alındığında üç temel belge karşımıza çıkmaktadır: 4982 sayılı Yasa (9.10.2003 tarihinde kabul edilmiş olup bu tarihten itibaren altı ay sonra yürürlüğe girmiştir), bu Yasaya dayanılarak çıkarılan Yönetmelik (yürürlük maddesi uyarınca 24.4.2004 tarihinden itibaren geçerli olmuştur) ve 24.1.2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2004/12 sayılı Başbakanlık Genelgesi.
Yasanın genel yapısına bakıldığında, otuzüç maddeden ve beş bölümden oluştuğu saptanmaktadır. Yasanın incelenmesi aşamasında, genel incelemenin yanı sıra, Avrupa Birliği sistemi içinde bilgi edinme hakkıyla ilgili belgeler ve uygulamalarla ilgili değerlendirmelerde de bulunulacaktır. Yasanın uygulanmasına yönelik Yönetmelik ise kırkaltı maddeden oluşmaktadır. Yönetmeliğin Yasa hükümlerini yineleyen hükümlerinin yanı sıra Yasaya açıklık getirdiği noktalara daha sonra değineceğiz. 4982 sayılı Yasanın amacı, genel gerekçesinde şöyle belirtilmektedir:
Demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkı, bireylere daha yakın bir yönetimi, halkın denetimine açıklığı, şeffaflığı sağlama işlevlerinin yanı sıra halkın Devlete karşı duyduğu kamu güvenini daha yüksek düzeylere çıkarmada önemli bir rol oynamaktadır. Kullanılan bu hak sayesinde hem halkın Devleti denetimi kolaylaşmakta hem de Devletin demokratik karakteri güçlenmektedir.
Bilindiği üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında açıklık ve şeffaflık kavramı, olumsuz olarak görülen gizlilik kavramının giderilmesi ile yönetilenlerin yönetenlerin işlem ve faaliyetlerini denetlemesinin sağlanması düşünceleri üzerine ortaya çıkmıştır. Demokratik ülkelerde, bilgi edinme özgürlüğü, temel hak ve özgürlüklerin kullanılması bağlamında vazgeçilmez temel haklardan biri olarak kabul edilmektedir (Komisyon Raporu, 2003a).
Yasanın amacının anlatıldığı 1. maddesinde, demokratik ve “saydam” (şeffaf-transparency) olma nitelikleriyle tanımlanan yönetimin uyması gereken “eşitlik”, “tarafsızlık” ve “açıklık” ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesinden söz edilmektedir. Bu terimler Avrupa Birliği düzenlemeleri içinde, “yönetişim” kavramı tanımlanırken yer verilen ilkeleri akla getirmektedir. Avrupa Birliği düzleminde, birçok belgenin yanı sıra 25.7.2001 tarihli “Yönetişim Hakkında Beyaz Belge” (White Paper on Governance) başlıklı belge ve söz konusu belgenin uygulanmasının izlenmesine yönelik diğer belgelerde de şeffaflık veya saydamlık ilkesi ve hesap verebilirlik (accountability) ilkesi sıkça vurgulanmaktadır (White Paper, 2001:10). Benzer görüşler, 2003 yılında yayınlanan Komisyon Raporunda da dile getirilmektedir (Report from the Commission, 2003:5).
“Dilekçe ve Bilgi Edinme Hakkının Kullanılmasına İlişkin Başbakanlık Genelgesi”nde de, demokratik ve şeffaf bir yönetimin ilkeleri olarak belirtilen eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkeleri çerçevesinde bilgi edinme hakkının önemi vurgulanmaktadır. Genelgede, “[i]dare-birey ilişkisinde” “demokratikleşeme” ve “saydamlık” yanında hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesi için “bireysel hak ve özgürlüklere” (yalnızca bilgi edinme hakkına değil), duyarlı davranılması gerektiği belirtilmektedir. Genelde bireysel hak ve özgürlüklere duyarlılık, özelde ise bilgi edinme hakkı ve dilekçe hakkının gündeme getirilmesi, devlet ile toplum arasında olması gereken iletişime göndermeyle açıklanmaktadır:
Hükümetimiz, devlet ve toplum arasındaki bağların daha güçlü hale getirilmesini ve halkın talep ve beklentilerine azami düzeyde cevap verilmesini esas alan bir politika benimsenmiştir. Acil Eylem planında yer alan , “Kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde vatandaş odaklı yaklaşımların benimseneceği ” ilkesi, bu politikamızın temelini oluşturmaktadır (2004/12 sayılı Genelge, 2004).
Diğer yandan gerek dilekçe hakkının daha etkin biçimde kullanılabilmesi amacıyla yapılan değişiklikler , gerekse bilgi edinme hakkına ilişkin düzenlemelerin Avrupa Birliği'ne hazırlık çerçevesinde ulusal programda yer alan “insan hakları alanında yasal ve idari düzenlemelerin yapılması ve uygulamaların iyileştirilmesi taahhütleri açısından büyük önem ve öncelik taşı”dığı belirtilmektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki (TBMM) görüşmelerde, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) adına konuşan sözcü (Zeynep Karahan Uslu), bilgi edinme hakkına yönelik düzenlemeleri “demokratik ve şeffaf bir yönetim”in sağlanması yolunda önemli bir adım olarak değerlendirmektedir. Sözcüye göre, “Küreselleşme” ile birlikte yaşanan değişim ve gelişmelerin yanı sıra, toplumdan gelen “demokratikleşme talepleri” ile “Avrupa Birliğine hazırlık sürecinde” olunması bu yönde bir düzenleme yapılmasını gerektirmektedir.
Devlet ile toplum arasındaki iletişime veya iletişimsizliğe gönderme yaparak bilgi edinme hakkının önemini vurgulayan Uslu, toplumun “devletin yapıp ettikleriyle ilgili olarak bilgi sahibi olmasının önlenmesinin” sonuçları arasında “insan hakları ihlalleri”ni, “kamu yönetiminin verimsizliği”ni, görevin kötüye kullanılması, ihmali”ni, “büyük yolsuzlukları saymaktadır. Bu olumsuzlukların engellenmesinde, devlet ile yurttaşlar arasında etkileşimin sağlanmasında ve giderek yönetilenlerin uygulanan politikaları etkilemesi, denetlemesinde bilgi edinme hakkının sağladığı olanaklardan söz etmektedir Uslu (Uslu, 2003).
İktidar partisinin bu değerlendirmelerine karşılık ana muhalefet partisi konumundaki Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) mensup milletvekilleri de, bilgi edinme hakkını yönelik söz konusu düzenlemenin önemini vurgulamakla birlikte, iktidar partisinin genel olarak, oluşturduğu ve uyguladığı önemli politikalar konusunda yalnızca kamuoyunu değil meclisi de bilgilendirmediğini belirtmektedirler. Bu eleştirinin yanı sıra, bilgi edinme hakkının kullanılması sürecinde, yapısal sorunların da altı çizilmektedir. Bilgi edinme hakkıyla ilişkili olarak başka düzenlemelerin varlığı ve bunların bütünlüklü bir yapı oluşturacak biçimde düzenlenmemesi, son karar yeri olarak yargının ele alınmayan veya çözülemeyen sorunları vb. konular da Bilgi Edinme Hakkı Yasasının meclis görüşmeleri sırasında değinilen konulardır.
Düzenlemelerin Kapsamı
Türkiye'de bilgi edinme hakkı çerçevesinde hangi kurum ve kuruluşlardan bilgi ve belge isteminde bulunulabileceği konusu 4982 sayılı Yasada yer aldığı gibi ilgili Yönetmelikte de daha ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Yasanın ikinci maddesinde, düzenlemenin, kamu kurum ve kuruluşlarını, ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını kapsadığı belirtilmektedir. Bu çerçevede özel kuruluşlar Yasa kapsamı dışında tutulmaktadır. Yasanın kapsamı dahilinde tartışmalı konulardan biri de yasama ve yargı organlarının söz konusu tanım içinde yer alıp almadığıdır. İlgili maddede, sözü edilen organların Yasanın kapsamı içinde yer aldığı konusunda belirsizlik olduğuna yönelik itirazlar vardır. Jenerik bir yorumla konuyu açıklığa kavuşturmak amacıyla Yasanın konuşulduğu meclis görüşmelerine bakılabilir.
TBMM'ndeki görüşmeler sırasında, iktidar partisi AKP adına konuşan sözcü Zeynep Karahan Uslu, Bilgi Edinme Hakkı Yasasıyla ilgili daha önce değindiğimiz genel değerlendirmelerinin yanısıra yönetimin kararlarının kamuoyuna açık olması ilkesi çerçevesinde, yasama ve yargı organlarının bazı istisnai durumlar dışında kamuya açık biçimde çalıştığından söz etmektedir. İktidar Partisi grubu adına konuşan sözcüye göre, yürütme organı bu konumda değildir ve “kapalı kapılar ardında faaliyetler olagelmiştir”. Bu yasayla durum değişecektir: “… idare, artık, herkese kapılarını açacaktır” (Uslu, 2003). Uslu'ya göre yürütme kuvveti diğer iki kuvvetten farklı olmayacak ve “güçler ayrılığı rejimi” iyi biçimde işleyecektir. Buradan hareketle, en azından düzenlemeyi gündeme getiren iktidar partisi ve yasama meclisinin çoğunluğunun, Yasa ile özellikle yürütme organının eylem ve işlemlerinin yurttaşların bilgisine açılmasını amaçladığı söylenebilir. Ama bu durum, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının Yasa kapsamı dışında bırakıldığı anlamına gelmemektedir. Ayrıca uygulamaya baktığımızda, Yasadaki ifadenin belirsiz olmasına rağmen TBMM'nin de Yasa kapsamı dahilinde bilgi edinme hakkı başvurularına açık olduğunu görüyoruz. İlgili Yönetmelikte de kurum ve kuruluşları tek tek sayılarak, bazı istisnalar dışında durum netleştirilmektedir . Açık biçimde Yasa dışında kalan bir kesim vardır: Özel sektördeki kurum ve kuruluşlar. Yasada bilgi edinme hakkının daha sonra ayrıntılı biçimde değineceğimiz istisnaları içinde “ticari sır”ın yer alması da bu durumu güçlendirmektedir. Yasanın uzmanlarca en çok eleştirilen yönlerinden biri de özel sektörün kapsama alınmamasıdır. İstenen özel sektörün “ticari sır” dışında kalan bilgileri vermesi yolunda bir düzenleme yapılmasıdır. Hatta Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bazı uygulamalardan söz edilerek, özellikle ticari sırla ilgili olarak oluşturdukları içtihatlarla istisnanın kapsamını biçimlendirme, sınırlandırma konusunda mahkemelere, hatta bir yargı organı olmamakla birlikte, yorumlarıyla uygulamaya katkıda bulunacak içtihatlar oluşturabilecek Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na önemli görevler düştüğü belirtilmektedir (Berkarda, 2006:83-84).
Madalyonun İki Yüzü: Bilgi Edinme Hakkı ve Bilgi Verme Yükümlülüğü
Türkiye'de 4982 sayılı Yasanın 4. maddesi, bilgi edinme hakkının kimler tarafından kullanılabileceği konusunu düzenlemektedir. Bilgi edinme hakkını genelleştirmesi bakımından bu madde önem taşımaktadır. Maddede “[h]erkes bilgi edinme hakkına sahiptir” denilerek bilgi edinmeyi “menfaati olma koşulu”na bağlayan sistemden ayrılmaktadır. Menfaat koşulu konulmadığında, artık idarenin bu konuda değerlendirme yapmasına gerek kalmamaktadır. Düzenleme, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı olanların yanı sıra olmayanların da yasa hükümlerinden yararlanmasını öngörmektedir. Bu çerçevede, düzenleme Avrupa Birliği sistemindekine benzer biçimdedir: “Yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler” bilginin, “kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde” bilgi edinme hakkını kullanabileceklerdir. İlgili yönetmeliğin 5. maddesinde ise başvuruların Türkçe olarak yapılacağı belirtilmektedir. Yine aynı maddede, “karşılıklılık ilkesi kapsamında” yer alan ülkelerin Dışişleri Bakanlığı tarafından Resmi Gazete'de ilan edileceği bilgisi yer almaktadır.
Bilgi verme yükümlülüğü, Yasa kapsamında belirtilen kamu kurum ve kuruluşları tarafından üstlenilmektedir. Yasanın 5. maddesine göre, kurum ve kuruluşlar, Yasada yer alan sınırlamalar haricindeki konularla ilgili olarak istenen “her türlü bilgi ve belgeyi” başvuranların yararlanmasına sunmakla yükümlüdürler. Kurum ve kuruluşların yükümlü oldukları bir başka nokta ise, bilgi edinme hakkından yararlanmak amacıyla yapılan başvuruların etkin, süratli ve doğru sonuçlandır”ılması için, “gerekli idarî ve teknik tedbirleri”n alınmasıdır (4982 sayılı Yasa, 2003). Yönetmeliğin 6. ve 7. maddelerinde ise, sözü edilen “tedbirler” ayrıntılı biçimde belirtilmektedir.
Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. fıkrasında, kurum ve kuruluşların, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştırması amacıyla, halihazırda var olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri sınıflandıracakları belirtilmektedir. Bu sınıflandırmanın yapılabilmesi için de “kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alınır” denilmektedir. Yönetmelik kurum ve kuruluşun sözü edilen sınıflandırmayı etkin biçimde yapabilmesi için bazı yöntemler de önermektedir. Önerilenler arasında, kurum ve kuruluşların, var olan bilgi veya belgelerin konuları belirlemelerini ve bunların hangi birimde olduğunu belirten “kurum dosya planlarını”, “temel nitelikli karar ve işlemlerini, mal ve hizmet alımlarını, satımlarını, projelerini ve yıllık faaliyet raporlarını hazırlamalarını” istemektedir. Ayrıca kurum ve kuruluşların, “görev ve hizmet alanlarına giren konulardaki kanun, tüzük, yönetmelik, Bakanlar Kurulu kararı veya diğer düzenleyici işlemlerin neler olduğunu, yayımlanmışsa hangi tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlandığını, görev ve hizmet alanlarıyla ilgili mevzuatın değişiklikleri işlenmiş halini” de hazırlayarak “bilgi iletişim teknolojilerini kullanmak suretiyle” herhangi bir başvuruya gerek olmaksızın kamuoyunun bilgisine sunulacağını belirtmektedir. Bu bilgi ve belgelerin yanı sıra “[k]esinleşen faaliyet ve denetim raporları”nın da “uygun” araçlarla “kamuoyunun incelemesine açık hale getiril”eceği de eklenmektedir. Bu ve benzeri düzenlemeler, bilgi edinme hakkı çerçevesinde istemde bulunmadan, kamu otoritesinin “elindeki” bilgiyi kamuyla paylaşması anlayışının örnekleridir. Habermas'ın da vurguladığı gibi devletin bir “kamu” otoritesi olarak değerlendirilmesinin önemli nedenlerinden biri kamusal eylem ve işlemlerin “aleniyet”idir. Söz konusu düzenlemelerle, yalnızca bilgi edinme hakkından başvuruda bulunarak yararlanmak isteyen kişiler değil, ilgili kurum veya kuruluşla ilgili bilgi edinmek isteyen “herkes”, kamuya açılan bu bilgilerden yararlanabilecektir. Şüphesiz bu “aleniyet”in bu düzeyde sağlanabilmesi son onyıllarda bilgi teknolojilerindeki değişikliklerle olanaklı olmaktadır. Bu ve benzeri uygulamalarla, bilgi teknolojilerinin sağladığı olanaklar, piyasa sisteminin dışında, kamunun hizmetine sunulmaktadır. Yönetmeliğe göre, kurum ve kuruluşlar “kurumsal internet sayfalarını” da yukarıda sözü edilen düzenlemeleri dikkate alınarak oluşturacaklardır. Kurum ve kuruluşlar, görev ve hizmet alanlarına ilişkin bilgi veya belgelerin konularını ve bunların hangi birimde bulunduğunu belirten “kurum dosya planları”na internet üzerinde erişimi sağladıkları gibi, dosya planlarını, halkla ilişkiler ve tanıtım birimi içinde kurulacak olan “bilgi edinme birimi”nde de bulundururlar (Yönetmelik, 2004) . Bu düzenlemelerin yanı sıra, Yönetmelikte bilgi edinme hakkının elektronik ortamda kullanılabilmesi amacına yönelik olarak, “başvuru formları ile kurum ve kuruluşların bilgi edinme birimlerinin elektronik posta yoluyla başvuru kabul edecek elektronik posta adresleri”nin, kurum ve kuruluşların internet sayfalarında yayımlanacağı da belirtilmektedir. Sözü edilen formlar, ayrıca, bilgi edinme birimlerinde de bulundurulacaktır. Yönetmeliğin 7. maddesi de, yine bilgi edinme hakkının kişiler açısından etkin, kurum ve kuruluşlar açısından “iş yükü en aza” indirilebilecek biçimde kullanılmasına yönelik olarak, bu kez kurum ve kuruluşun isteğine bağlı olarak, kurumun internet sayfasından yayımlanacak “bilgi veya belgeleri” içermektedir. Sözü edilen “bilgi veya belgeler”i dört guruba ayırabiliriz. Bir gurupta, ilgili kurum veya kuruluşun yapısına ve işleyiş mekanizmasına ilişkin başlıklar yer almaktadır: “[t]eşkilat yapısı, görevler, bütçe, gelir ve giderler hakkındaki bilgi veya belgeler, [p]ersonel sayısı ve statüleri hakkındaki bilgiler, [v]erilen hizmetlere ilişkin bilgiler, [k]arar alma, hizmet sunma ve politika oluşturma yöntemlerine ilişkin bilgiler, [k]ayıt, dosyalama ve arşiv düzeninin tanıtımına ilişkin bilgiler” gibi. İkinci gurupta, kurum veya kuruluş tarafından oluşturulmuş ve “kamu”yu ilgilendiren, etkileyen kararlar, politikalar ve bunlara ilişkin bilgiler yer almaktadır. Yönetmelikte bunlar şöyle ifade edilmektedir: “[k]amuyu etkileyen kararlar ve gerekçeleri, politikalar, bunlar hakkında idare tarafından yapılan değerlendirmeler ve bu kararların alınmasına dayanak teşkil eden temel bilgiler ve veriler”. Üçüncü gurup ise, bilgi edinme hakkının kullanılma usulüne ilişkin bilgileri kapsamaktadır: “[ş]ikayet ve başvuruların yapılma usulü ve verileceği merci veya yetkili kişi hakkında bilgiler”. Son gurup, kişileri genel olarak bilgilendirmeye yönelik, “[i]statistiki veriler, araştırma raporları, makaleler ve diğer belgeler”dir (Yönetmelik, 2004).
(DEVAM EDİYOR)
Bilgi: Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. 博士 Tuğba Asrak Hasdemir'in 10 Mayıs 2008 tarihinde verdiği “BİLGİ EDİNME HAKKI VE BASIN” konulu seminer.
